ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ
Με το άγιο Βάπτισμα γεννιόμαστε εκ νέου (θάνατος του ανθρώπου της αμαρτίας και ανάσταση του καινού ανθρώπου). Γινόμαστε ένοικοι του Χριστού (Χρυσόστομος), κοινωνοί και μιμητές της ζωής Του . Ο Ιησούς Χριστός μας γεννά εν Αγίω Πνεύματι. Ως αληθινή άμπελος μας φυτεύει στον εαυτό Του (Κύριλλος Ιεροσολύμων). Με τη δύναμη του Βαπτίσματος η όλη δραστηριότητα του ανθρώπου στρέφεται μακριά από τον εαυτό του και την αμαρτία και κατευθύνεται προς τον Θεό και τη δικαιοσύνη. Ο άγιος Διάδοχος λέει ότι πριν από το Βάπτισμα η αμαρτία κατοικεί στην καρδιά και η Χάρη δρα απ’ έξω, ενώ μετά το Βάπτισμα η Χάρη εγκαθίσταται στην καρδιά και η αμαρτία μας προσελκύει απ’ έξω. Το άγιο Βάπτισμα αναγεννά τον άνθρωπο και τον ενώνει πάλι με τη θεία Φύση, όπως όταν τον έπλασαν τα χέρια του Θεού και έτσι τον εισάγει στην Βασιλεία Του (Συμεών ο νέος θεολόγος), στην άνω Ιερουσαλήμ. Το Βάπτισμα είναι φυτεία που καρποφορεί την αθανασία. Φυτεύεται στην κολυμβήθρα και καρποφορεί στον ουρανό (Μ. Αθανάσιος).
ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ…
Η τριαδική δοξολογία αναγγέλλει ότι η Βασιλεία του Θεού είναι το θέμα, το περιεχόμενο, ο έσχατος σκοπός και το τέλος του Βαπτίσματος.
ΕΙΡΗΝΙΚΑ
Το νερό είναι η αρχή του κόσμου και ο Ιορδάνης η αρχή του Ευαγγελίου. Με το άγιο Βάπτισμα ο άνθρωπος αναδημιουργείται δι’ ύδατος και Πνεύματος, όπως και στην αρχική δημιουργία. Επίκληση της αγιαστικής δύναμης της Αγίας Τριάδος προς ανάπλασιν του ανθρώπου, αφού έχει δημιουργηθεί κατ’ εικόνα Της. Ο Χριστός προσέλαβε τον άνθρωπο, του καθάρισε τις πληγές της αμαρτίας, τον έλουσε με το Βάπτισμα, τον έντυσε με τη νυφική στολή, τον εισήγαγε στη χαρά της Βασιλείας (Χρυσόστομος).
ΜΥΣΤΙΚΗ ΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΕΡΕΩΣ
Αυτό συμβαίνει γιατί πρόκειται για ευχή εξομολογήσεως και μετανοίας και επίκλησης του θείου Ελέους ένεκα της αναξιότητάς του. Η Εκκλησία με το να δεχθεί μέσα της ένα καινούριο μέλος, δέχεται την υπευθυνότητα για την αιώνια σωτηρία του.
Η ΕΥΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΔΑΤΟΣ
Το Βάπτισμα το εορτάζει όλη η Εκκλησία. Πρόκειται για το πέρασμα (Πάσχα) από αυτόν τον κόσμο στην Βασιλεία του Θεού (συμμετοχή στα αποφασιστικά γεγονότα του θανάτου και της αναστάσεως του Χριστού).
Η ευλογία του νερού είναι αυτή που φανερώνει την παρουσία του Βαπτίσματος. Το ύδωρ είναι ένα από τα αρχαιότερα παγκόσμια θρησκευτικά σύμβολα. Τριπλός συμβολισμός: 1) δεν μπορεί να υπάρξει ζωή χωρίς νερό, 2) σύμβολο καταστροφής και θανάτου και 3) αρχή του καθαρμού, της αναδημιουργίας και της ανανέωσης. Δημιουργία, πτώση και Λύτρωση. Ζωή και Θάνατος, Ανάσταση και Αιώνια Ζωή. Θεοφάνεια: αποκάλυψη του αληθινού νοήματος της ζωής.
Ο ιερέας, ευρισκόμενος μπροστά στο νερό, είναι σα να αντικρίζει ολόκληρο τον κόσμο την ημέρα της δημιουργίας, σαν τον πρώτο άνθρωπο που ανοίγει τα μάτια του στη δόξα του Θεού και στοχάζεται όλα όσα ο Θεός έκανε για τη σωτηρία μας, γι’ αυτό και αναφωνεί:
Μέγας ει Κύριε….
Την ευχή του καθαγιασμού του ύδατος μπορούμε να την ονομάσουμε ευχαριστιακή προσευχή. Γιατί η ευχαριστία είναι αληθινά η πρώτη και ουσιαστική πράξη του ανθρώπου. Αυτός που ευχαριστεί δεν είναι πλέον δούλος, γίνεται ξανά ελεύθερος σε σχέση με τον Θεό και τον κόσμο.
Α. Πρόλογος: Συ γαρ βουλήσει…κατακαλύπτεται… Η Ευχαριστία είναι αυτή που μας ξαναφέρνει στον Παράδεισο, γιατί αποκαθιστά μέσα μας την ουσία της ύπαρξής μας.
Β. Ανάμνηση: Συ γαρ, Θεός ων…δρακόντων… Ανακεφαλαίωση των σωστικών γεγονότων με τα οποία ο Θεός αποκατέστησε την ανθρώπινη φύση. Η σάρκωση του Χριστού συνιστά κατ’ εξοχήν και αιωνίως την ανάμνηση του ανθρώπου, δηλ. τη γνώση και αποδοχή του Χριστού, την πίστη σ’ Αυτόν, την κοινωνία μαζί Του, τη σωτηρία (=όλη μας η ζωή γίνεται μία απάντηση στον Χριστό). Τα νερά της δημιουργίας, σκοτισμένα και μολυσμένα από την πτώση, τώρα αποκαλύπτονται σαν τα νερά του Ιορδάνη, ως αρχή της αναδημιουργίας και σωτηρίας.
Γ. Επίκληση: Αυτός ουν, φιλάνθρωπε…υπεναντίοις. Κάλεσμα του Αγίου Πνεύματος.
Δ. Απελευθέρωση: Και εμφυσσά εις το ύδωρ… Συντριβήτωσαν… δυνάμεις... Υποχωρησάτωσαν… επάγον. Πρώτα ο νεόφυτος εξορκίστηκε, τώρα εξορκίζουμε το νερό, το σύμβολο της εξάρτησής του από τον κόσμο και της υποδούλωσής του στις δαιμονικές δυνάμεις. Μόνο εν Χριστώ και με τη δύναμή Του μπορεί η ύλη να απελευθερωθεί και να γίνει ξανά το σύμβολο της δόξας και της παρουσίας του Θεού, το μυστήριο της ενέργειας και κοινωνίας Του με τον άνθρωπο.
Ε. Καθαγιασμός: Αλλά συ, Δέσποτα… και Πνεύματος… Επανόρθωση και πλήρωση του νερού ως μέσου κοινωνίας με τον Θεό. Μυστηριακή πραγματικότητα, αποκάλυψη του τέλους (πλήρωμα), της έσχατης πραγματικότητας για την οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος. Το νερό λοιπόν καθαγιάζεται για να αναδειχθεί και να οδηγήσει στην άφεση των αμαρτιών, τη λύτρωση, τη σωτηρία. Για να γίνει αυτό που θα έπρεπε να είναι όλη η ύλη: ένα μέσο για το τέλος, που είναι η θέωση του ανθρώπου, η κοινωνία μαζί Του.
ΣΤ. Στόχος: Επιφάνηθι, Κύριε… Αμήν. Το νόημα της ευλογίας του ύδατος: η αναδημιουργία της ύλης και δι’ αυτής του κόσμου εν Χριστώ. Είναι το δώρο αυτού του κόσμου στον άνθρωπο το δώρο της κοινωνίας με τον Θεό, της ζωής, της σωτηρίας, της θέωσης.
