«Συγγνώμη που σου φώναξα» και άλλα 5 πράγματα που πρέπει να πεις στο παιδί σου μετά από κάθε τσακωμό

                           

Φωνές στο σπίτι, αυτή η μάστιγα. Αν και ζούμε στην εποχή του positive parenting, τη μέθοδο που προωθεί την ήσυχη διαπαιγαγώγηση των παιδιών μέσω της κατανόησης και του διαλόγου, αν και οι περισσότεροι παραδεχόμαστε την ανάγκη για αποδοχή των συναισθημάτων των παιδιών μας και εφαρμογή δημοκρατικών τρόπων λήψης αποφάσεων μέσα στην οικογένεια, μοιάζει σχεδόν αδύνατο το να αποφύγουμε εντελώς τις φωνές και τις εντάσεις.

Οι ειδικοί υποστηρίζουν πως, σε μεγάλο βαθμό, φταίει ο τρόπος που μεγαλώσαμε, καθώς οι έντονες τιμωρίες και τα μαλώματα υπήρξαν πρωταγωνιστές στις ζωές των παιδιών της δεκαετίας του 1980 και του 1990. Και ως γνωστόν οι άνθρωποι πάντα μιμούμαστε τις εικόνες και τις συμπεριφορές των παιδικών μας χρόνων. Φυσικά, τίποτα από αυτά δεν είναι επαρκής δικαιολογία, αφού είναι πια αποδεδειγμένο πως όσο λιγότερο φωνάζουν οι γονείς στα παιδιά τους τόσο μεγαλύτερο περιθώριο τους δίνουν να ανθίσουν και να γεμίσουν αυτοπεποίθηση.

Το πρόβλημα είναι πως, εξ αντανακλάσεως, οι ενήλικες έχουμε την τάση να εκτονώνουμε το άγχος μας και τις ανησυχίες μας για την καθημερινότητα μέσα στο περιβάλλον του σπιτιού. Και όπου σπίτι βλέπε παιδιά. Παρόλα αυτά οι παιδοψυχολόγοι συμφωνούν σε ένα πράγμα: το να μάθουμε να διαχειριζόμαστε τα νεύρα μας και το να αρχίσουμε να χειριζόμαστε διαφορετικά τις διαφωνίες που έχουμε με το παιδί μας είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητο αν δεν θέλουμε να τραυματίσουμε σοβαρά και μακροπρόθεσμα τη σχέση μας μαζί του.

Οι συνέπειες

Τι ακριβώς συμβαίνει στον ψυχισμό ενός παιδιού που ακούει τη μαμά και τον μπαμπά να το φωνάζουν σε τακτική βάση; Μπορεί εσύ να νομίζεις πως τη στιγμή που υψώνεις τη φωνή σου επιβάλλεσαι και γίνεσαι περισσότερο αντιληπτή, αλλά στην πραγματικότητα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Το παιδιά μόλις ακούσουν φωνές παύουν να ακούν τι τους λέμε, αρχίζουν να φοβούνται και αισθάνονται αυτόματα μία απόσταση ανάμεσα στα ίδια και στους γονείς. Σταδιακά το παιδί νιώθει να αποσυνδέεται από εκείνους και να απομακρύνεται, πιστεύοντα πως όσο πιο βαθιά κλειστεί στον εαυτό του τόσο πιο πιθανό είναι να γλιτώσει τις φωνές την επόμενη φορά.

Αυτό δεν έχει σχέση με την ηλικία στην οποία βρίσκεται το παιδί αφού μιλάμε για αυτόματους μηχανισμούς που ενεργοποιούνται όσο χρονών κι αν είναι το παιδί σου.

Μία συγγνώμη μπορεί να κάνει θαύματα

Λένε πως από ένα συγγνώμη από μόνο του δεν έχει αξία, εάν δεν συνοδεύεται από τις αντίστοιχες πράξεις. Όμως, στην περίπτωση που έχεις πιάσει τον εαυτό σου να φωνάζει συχνά στο παιδί σου είναι, σίγουρα, μία αρχή που θα σας βοηθήσει να έρθετε ξανά λίγο πιο κοντά.

Μη φοβάσαι να ξεστομίσεις τη μαγική λέξη. Μετά από κάθε άσχημη στιγμή, ακόμα κι αν ξέρεις ότι το παίδί σου ξεπέρασε τα όρια με τη συμπεριφορά του, πλησίασε το και ζήτησε του ένα ειλικρινές «συγγνώμη» και διαβεβαιώνοντας του ότι θα κάνεις ό,τι μπορείς για να είσαι πιο ψύχραιμη/ος την επόμενη φορά. Εννοείται, πως πρέπει να προσπαθήσεις όσο περισσότερο μπορείς να τηρήσεις τη σημαντική αυτή υπόσχεση σου. Διαφορετικά θα φανείς πολύ ασυνεπής στα μάτια του;

Φώναξα πολύ. Και τώρα τι λέμε;

Επειδή, παρόλα αυτά, είμαστε άνθρωποι και τα λάθη δεν αποφεύγονται ποτέ εντελώς υπάρχει πάντα η περίπτωση να φωνάξεις στα παιδιά σου και, μάλιστα, να αισθανθείς πολύ άσχημα για αυτό στη συνέχεια.

Παρόλα αυτά υπάρχουν πάντα κάποιες πολύτιμες φράσεις που μπορούν να συνοδεύσουν τη συγγνώμη μας και οι οποίες θα μας βοηθήσουν να μονιάσουμε με τους πιο σημαντικούς ανθρώπους της ζωής μας. Τα παδιά μας.

«Έκανα λάθος που φώναξα. Θα ήθελα να μου πεις πώς αισθάνεσαι γιατί αυτά που νιώθεις είναι σημαντικά για μένα».

Αναγνωρίζεις το λάθος σου και ταυτόχρονα δίνεις αξία στον ψυχισμό του παιδιού.

«Συγγνώμη. Βλέπω πόσο πολύ σε τάραξε η συμπεριφορά μου».

Δίνεις στο παιδί την ευκαιρία να μιλήσει για το πόσο πολύ αναστατώθηκε όταν του φώναξες.

«Σου ζητώ συγγνώμη. Είμαι εδώ για να σε ακούσω και να καταλάβω»

Εξηγείς στο παιδί ότι είσαι έτοιμη/ος να ακούσεις τι ήταν αυτό που το ώθησε να ξεπεράσει τα όρια εξ΄αρχής

«Συγγνώμη, δεν είναι δικό σου το λάθος. Εγώ δεν το χειρίστηκα σωστά»

Αναλαμβάνεις την ευθύνη για τον τσακωμό.

«Σου ζητώ συγγνώμη. Φώναξα γιατι είμαι πολύ κουρασμένη/ος»

Και σε αυτή την περίπτωση παίρνεις την ευθύνη για τις φωνές και παράλληλα παραδέχεσαι πως, όπως και το παιδί, έτσι και εσύ ως ενήλικας έχεις τις κακές σου στιγμές.

ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΦΩΝΑΖΟΥΜΕ ΣΤΑ ΜΙΚΡΑ ΠΑΙΔΙΑ;;;;

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες να σε φοβάμαι…

Ενώ εσύ μου φώναζες, τραυμάτιζες την αυτοπεποίθηση μου…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες ότι δεν είχα αξιοπρέπεια επειδή ήμουν μικρός…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες να μην τολμάω, να μη δοκιμάζω, να μην προσπαθώ να ανακαλύπτω, να μην παίρνω πρωτοβουλίες, για να μη θυμώνεις…

Ενώ εσύ μου φώναζες, με έκανες να νιώθω ασήμαντος και αδύναμος…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου έδειχνες ότι δεν μπορούσα να σε εμπιστεύομαι…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες ότι δεν μπορούσα να σου μιλήσω αν είχα κάποιο πρόβλημα ή κάποιος μου έκανε κακό, γιατί φοβόμουν πώς θα αντιδρούσες…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες ότι όταν αγαπάμε κάποιον, έχουμε δικαίωμα να του φερόμαστε άσχημα…

Ενώ εσύ μου φώναζες, η φωνή σου δεν με άφηνε να σκεφτώ τα λόγια σου…

Ενώ εσύ μου φώναζες, ίδρωνα, η καρδιά μου χτυπούσε δυνατά, το στομάχι και τα αυτιά μου πονούσαν…

Ενώ εσύ μου φώναζες, θύμωνα που δεν νοιαζόσουν για αυτά που ήθελα να σου πω…

Ενώ εσύ μου φώναζες, αναρωτιόμουν που πήγε ο μπαμπάς μου... (η μαμά μου)…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες να φωνάζω κι εγώ…

Ενώ εσύ μου φώναζες, ήμουν μόνος μου…

Ενώ εσύ μου φώναζες, σκεφτόμουν ότι δεν μ’ αγαπάς πια…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες ότι επιτρέπεται να φέρομαι άσχημα σε κάποιον πιο αδύναμο από μένα…

Ενώ εσύ μου φώναζες, μου μάθαινες πώς να φερθώ στα παιδιά μου όταν μεγαλώσω…

Ενώ εσύ μου φώναζες, δεν φανταζόσουν τον αγώνα που πρέπει να δώσω τώρα που μεγάλωσα, για να μη γίνω σαν εσένα…"

                         Κατερίνα Μάλλιου

ΚΗΡΥΓΜΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΦΡΟΝΑ ΠΛΟΥΣΙΟΥ ΕΝΟΡΙΑ ΑΓΙΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ – 20/11/2016

Με πρωτοβουλία των κατηχητών /τριών σήμερα, αδελφοί μου, έχουμε ανάμεσά μας αρκετά παιδιά των κατηχητικών σχολείων, κι αυτό μας χαροποιεί ιδιαίτερα. Θα ήθελα να παρακαλέσω τους μεγάλους όταν βλέπουν να έρχονται στην Εκκλησία παιδιά, έφηβοι και νέοι να χαίρονται πάρα πολύ και να το δείχνουν. Να τους αγκαλιάζουν με την καρδιά και το βλέμμα τους κι ας μην έχουν την τέλεια συμπεριφορά ή την τέλεια εμφάνιση. Λες και εμείς, τρομάρα μας, τα κάνουμε όλα τέλεια. Να τους φέρονται όπως στα παιδιά και τα εγγόνια τους, που τα υπεραγαπούν.

Αξίζει λοιπόν σήμερα το κήρυγμά μας να είναι προσαρμοσμένο στα παιδιά μας. Αρκετά μιλάμε οι μεγάλοι προς τους μεγάλους. Και δεν ξέρω αν βγαίνει και κάτι. Μήπως με τη γλώσσα των παιδιών μάθουμε περισσότερα;

Ο Χριστός μας μιλάει, παιδιά, πάντα με ιστορίες από την καθημερινή μας ζωή κι έτσι μας φανερώνει αλήθειες πολύ μεγάλες για τη ζωή μας. Μας λέει τι πρέπει να προσέχουμε και τι να αποφεύγουμε. Μας μαθαίνει να αγαπάμε Εκείνον και όλους τους ανθρώπους, να νοιαζόμαστε γι’ αυτούς, να μην τα θέλουμε όλα δικά μας, να μην είμαστε πλεονέκτες, όπως λένε οι μεγάλοι. Γι’ αυτό ακούστε μια ιστορία για ένα παιδάκι που πήγαινε μόλις στην Α’ Δημοτικού.

Οι γονείς, παππούδες και οι γιαγιάδες αυτού του παιδιού, αλλά και κάποιοι θείοι, επειδή ήταν το μοναδικό μικρό παιδί σε όλες τις συγγενικές οικογένειες το φόρτωναν με δώρα, με παιχνίδια, με ρούχα, με παπούτσια. Καθώς περνούσαν τα χρόνια το δωμάτιο του παιδιού γέμιζε συνεχώς από όλα αυτά τα δώρα. Άλλα τα χρησιμοποιούσε, άλλα τα χάλαγε, άλλα δεν προλάβαινε ούτε καν να τα ανοίξει, πάντως τα θεωρούσε όλα δικά του και δεν τα μοιραζόταν με κανέναν. Πάει καιρός που είχε σταματήσει να λέει ευχαριστώ σε όποιον του τα πρόσφερε. Νόμιζε ότι οι μεγαλύτεροι είναι κάτι σαν υπηρέτες του και έπρεπε να ασχολούνται μόνο με ό,τι ήθελε εκείνο. Μάλιστα, από ένα σημείο και μετά άρχισε να δίνει και παραγγελίες. Να μου φέρετε αυτό το καινούριο ηλεκτρονικό και εκείνη την καινούρια μπάλα. Έτσι, άρχισε να νιώθει ότι είναι κάτι σαν βασιλιάς και να θεωρεί τα άλλα παιδιά που δεν είχαν τόσα πολλά παιχνίδια σαν κατώτερά του. Γι’ αυτό και σταμάτησε να παίζει μαζί τους λέγοντας: έχω τόσα πολλά δικά μου παιχνίδια και ρούχα και δεν θέλω να μου τα πειράξει κανείς. Κι έτσι περνούσαν οι μέρες χωρίς αντιληφθούν οι γονείς του ότι είχαν και μεγάλωναν έναν μικρό εγωιστή. Ώσπου μια μέρα, που έλειπαν όλοι από το σπίτι, μπήκαν κλέφτες και τα πήραν όλα. Φανταστείτε τι έγινε όταν γύρισαν σπίτι και ο μικρός εγωιστής αντίκρισε το δωμάτιό του άδειο . Ένιωσε σαν να πέθανε, σαν να έχασε τη ζωή του. Κι όμως ζούσε, έκλαιγε και έτρεξε στην αγκαλιά των γονιών του. Αλλά και τα άλλα παιδιά της γειτονιάς, μόλις έμαθαν τι συνέβη, παρότι είχε καιρό να παίξει ο εγωιστάκος μαζί τους, ήρθαν να τον επισκεφθούν και να τον παρηγορήσουν και να του θυμίσουν ότι η αληθινή φιλία δεν χρειάζεται γεμάτα παιδικά δωμάτια, αλλά γεμάτες καρδιές από αγάπη και ενδιαφέρον. Ότι χρειάζεται να μοιραζόμαστε τα δώρα του Θεού, να Του λέμε ένα μεγάλο ευχαριστώ και να ζούμε ευτυχισμένοι και με τα λίγα και με τα πολλά, γιατί τίποτα δεν είναι δικό μας.

Έτσι παιδιά μου μας μαθαίνει ο Καλός Χριστός μας, που μας προσφέρει όλα τα καλά του κόσμου, να δίνουμε και να μοιραζόμαστε, να σταματήσουμε να είμαστε μικροί εγωιστές και να γίνουμε  μικροί και μεγάλοι φίλοι με όλους, να είμαστε όλοι χαρούμενοι και να θεωρούμε τους ανθρώπους που έχουμε δίπλα μας πιο σημαντικούς από τα άψυχα πράγματα. Για γίνουμε καλόκαρδοι, πρόθυμοι να βοηθάμε και να αγαπάμε όλον τον κόσμο.

Σκεφτείτε λοιπόν παιδιά τη Δευτέρα που θα πάτε σχολείο τι θα κάνετε για να δείξετε την καλοσύνη σας σε όποιους συναντήσετε. Για να χαρεί ο Χριστός και να χαρείτε κι εσείς. Αμήν. Μακάρι.

                                  π. Θ. Ρ.

Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Για την ανατροφή των παιδιών έχουν γραφτεί πολλά βιβλία. Και ποιος ξέρει πόσοι ακόμα τόμοι θα εκδοθούν, γι’ αυτό το ανεξάντλητο και ενδιαφέρον θέμα. Στα τόσα βιβλία που διάβασα, δεν βρήκα τίποτα που να μπορεί να παραβληθεί με τις συμβουλές αυτές, που στέλνω σ’ εσάς τους γονείς, που τόσο ανησυχείτε για την ψυχή των παιδιών σας.

Οποιονδήποτε χαρακτήρα που να έχει το παιδί, εάν θέλετε να το μεγαλώσετε χριστιανικά, θα πρέπει να κάνετε το καλό μπροστά του, 

να κάνετε το καλό στο ίδιο το παιδί.

Μάθετέ του να πράττει πάντα, και το ίδιο, το καλό, από αγάπη προς τον Χριστό.

Γονείς, εφαρμόστε πιστά αυτόν τον κανόνα. Διατηρήστε την ατμόσφαιρα γύρω από το παιδί σας, σταθερά, στραμμένη προς το καλό. Τότε το παιδί σας, που θα βλέπει το καλό, που θα δέχεται το καλό και που θα κάνει το καλό για χάρη του Χριστού, θα γίνει κι αυτό καλό και ενάρετο. 

ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΚΑΙ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Ο γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ συμβουλεύει τους γονείς

—Ο Γέροντας Σωφρόνιος αγαπούσε πολύ την προσευχή γι’ αυτό και με κάθε ευκαιρία μιλούσε γι’ αυτή που έντονα την ζούσε ο ίδιος. Συνιστούσε συνεχώς τους γονείς και τους δάσκαλους, και όσους έρχονταν σε επαφή με παιδιά, να μην παραλείπουν να μιλάνε μαζί τους για την προσευχή. «Κυρίως, έλεγε, να τους εμπνέετε την προσευχή. Να την βιώνετε εσείς για να την μεταφυτεύετε στις τρυφερές ψυχές των παιδιών σας». Η αληθινή αγάπη στα παιδιά εκφράζεται μόνο μέσω της προσευχής γι’ αυτά. Όταν πραγματικά αγαπάς προσεύχεσαι, μιλάς για τα αγαπητά σου πρόσωπα πρώτα και κύρια στο Θεό. Του τα λες όλα…

«Μετά από ουσιαστική προσευχή δεν είναι δυνατόν να θυμώνεις, να απαιτείς  συνεχώς υπακοή, να επιβάλεις αναγκαστική πειθαρχία, να νευριάζεις, να φωνάζεις. Αν πέφτεις σε μια τέτοια κατάσταση σημαίνει ότι δεν έχεις καμιά σχέση με την προσευχή` σημαίνει ότι μιλάς πολύ στους άλλους και λίγο ή καθόλου στο Θεό».

— Όταν σας στεναχωρούν τα παιδιά σας, (όποιας ηλικίας), σας δυσαρεστούν, σας κάνουν να πονάτε, σας απελπίζουν… μην τα σχολιάζετε, μην τα ελέγχετε, μη μιλάτε γι’ αυτά στους άλλους. Μη λέτε κουβέντες και συμβουλές στα ίδια. Ένα μόνο να εισπράττουν από σας: την προσευχή και τις δεήσεις σας γι’ αυτά!

[Θυμάμαι που μου έλεγε: Να συμβουλεύεις τους γονείς να σταυρώνουν συνέχεια τα παιδιά τους. Να προσπαθούν να διώχνουν από μέσα τους την αγωνία για τα παιδιά και το μέλλον τους. Να αγωνιούν μόνον για το αν η δική τους προσευχή για τα παιδιά τους είναι σωστή και συνεχής ].

— « Γονείς, έλεγε, μη μιλάτε τόσο στα παιδιά σας για την προσευχή, μάλλον προσπαθήστε να προσεύχεστε μαζί τους. Προκαλέστε με ωραίο τρόπο κάποια συζήτηση με τα παιδιά για το θέμα της  προσευχής και για τη Θεία Λειτουργία. Ζητείστε τις εντυπώσεις τους μετά τη συμμετοχή τους στη Θεία Κοινωνία και σε άλλες ακολουθίες,  προκαλέστε τα με εύστοχες ερωτήσεις να μιλήσουν. Δεχτείτε τις σκέψεις τους, αρνητικές και θετικές, και συζητείστε για τη ζωή στην Εκκλησία. Αφήστε τα ελεύθερα να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Ακούστε τα και απαντήστε στις ερωτήσεις τους.

Να είστε έτοιμοι ν’ ακούσετε ήρεμα την κριτική και τις αρνητικές σκέψεις τους για την πίστη και γενικά για τη ζωή μέσα στην Εκκλησίας. Μη θυμώσετε, δεχθείτε τις θέσεις τους, και μιλήστε μαζί τους σοβαρά και ήπια, χωρίς έντονη προσπάθεια να τα πείσετε, να τα κάνετε να αλλάξουν θέση, να δεχτούν ό,τι εσείς πιστεύετε. Έτσι μόνο θα πετύχετε μια καλή επικοινωνία μαζί τους και θα τους δώσετε τη δυνατότητα συναντήσεως και ανοικτής συνομιλίας και κατανόησης.

Μια τέτοια ειρηνική επικοινωνία θα φέρει πολλά θετικά αποτελέσματα και για την μελλοντική ζωή των παιδιών. Μην ξεχνάτε ποτέ ότι αυτό που μιλάει αποτελεσματικά είναι όχι τα λόγια αλλά το παράδειγμα. Ζήστε και μετά μιλήστε!

Μπορεί να λέμε πολλά σημαντικά πράγματα και εξαιρετικά μεγαλειώδη λόγια, για το Θεό, την προσευχή, την επικοινωνία μαζί Του, αλλά όλα αυτά περνάνε πάνω…από το κεφάλι. Εκείνο που αγγίζει την καρδιά και βρίσκει χώρο να μείνει μέσα σ’ αυτή είναι το ζωντανό παράδειγμα. Αυτό μιλάει βαθιά και αποτελεσματικά.

— Συχνά (έλεγε ο Γέροντας) έρχεται στο νου μου εκείνη η υπέροχη προσευχή: «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν Σου…»  Αλλά αν η προσευχή μου είναι αδύνατη σαν λεπτή κλωστή δεν «κατευθύνεται» πουθενά! Δεν πάει φυσικά «ενώπιόν Του», αλλά σπάει και σκορπίζεται στα πέρατα. Και οι πιο φευγαλέοι λογισμοί την παρασύρουν και χάνεται.

— Η Θεία Λειτουργία ήταν για τον Γέροντα το κέντρο της ζωής του. «Ζούσε για να λειτουργεί» όπως έλεγε. Γ’ αυτό δεν παρέλειπε ποτέ να συνιστά σε όλους, και ιδιαίτερα στους γονείς, να εκκλησιάζονται και να βοηθούν τα παιδιά από μικρή ηλικία να μπουν στο πνεύμα της Θείας Λειτουργίας. Έτσι «θα φτάσει», έλεγε, «κάποτε η ώρα που η Θεία Λειτουργία δεν θα είναι ένα ξερό, άγονο χρέος, αλλά θα αγκαλιάζει με τη χάρη της όλη τη ζωή μας».

Αν μ’ αυτό τον τρόπο δεν βοηθηθούν τα παιδιά μας να ζήσουν τη Θεία Λειτουργία και να εμβαθύνουν στο χώρο αυτό, εύκολα μπορεί να πέσουν στην ξερή συνήθεια που ερημώνει και νεκρώνει τη ζωή. Και η αδιαφορία τους θα γίνει σύντομα άρνηση!

Τα παιδιά αν δεν αποκομίζουν από τις Εκκλησιαστικές ακολουθίες και την προσωπική χειραγώγηση όλα όσα τους χρειάζονται για να αντιμετωπίσουν τα πάμπολλα προβλήματα της ζωής, γρήγορα θα νιώσουν ερημιά, μόνωση και θα καταφύγουν εύκολα σε άλλες λύσεις. Χωρίς αυτή την αγωγή δεν θα μπορέσουν να σταθούν και να προοδεύσουν. Πολύ περισσότερο ισχύουν όλα αυτά για τους σύγχρονους καιρούς που ζούμε σ΄ ένα κόσμο που δεν προσεύχεται και έχει λησμονήσει τον Θεό.

— Χωρίς να πιέζουμε τα παιδιά, τους εμπνέουμε την αγάπη για ό,τι γίνεται στο Ναό. Γονείς, και όλη η ενορία, υποδεχόμαστε τα μικρά παιδιά στο Ναό και απολαμβάνουμε τη ζωντανή παρουσία τους. Μακάρι να μπορούμε να ανεχόμαστε τα πήγαινε-έλα των μικρών παιδιών, το κλάμα, το γέλιο τους, να μη δυσανασχετούμε και τα μαλώνουμε. Και μόλις τα παιδιά μεγαλώσουν λίγο η ενορία θα τους εμπιστευθεί με αγάπη και διακριτικότητα κάποιο έργο να ασχοληθούν.

—Διακριτικές υποδείξεις στα παιδιά να γίνονται μόνο από τους γονείς. Να μην επεμβαίνουν οι άλλοι με υποδείξεις, μαλώματα, απειλές, φοβίες κλπ. Όλα αυτά φέρνουν αντίθετο αποτέλεσμα στο παιδί που τα ακούει.